Uçuşan cisimler ve ışık çakmaları ne zaman acil?

Gözün önünde süzülen küçük noktalar, iplikçikler ya da şeffaf halkalar görmek çok yaygındır. Çoğu zaman zararsızdır. Ama aynı belirti, bazen acil müdahale gerektiren bir durumun ilk işaretidir. Farkı anlamak, görmeyi kurtarabilir.

Uçuşan cisimler neden olur

Gözün içini dolduran jel kıvamındaki yapıya vitreus denir. Yaşla birlikte bu jel sıvılaşır, büzüşür ve retinanın yüzeyinden ayrılır. Bu ayrılma sırasında jelin içindeki yoğunlaşmalar ışığın önünde gölge oluşturur; işte gördüğünüz uçuşan cisimler bunlardır.

Tipik özellikleri:

• Bakışınızı hareket ettirdiğinizde onlar da hareket eder, sonra yavaşça yerine oturur
• Açık renkli bir duvara ya da gökyüzüne bakınca daha belirgindir
• Zamanla göz onlara alışır, daha az fark edilir

Bu süreç — arka vitreus dekolmanı — yaşla gelen olağan bir değişimdir, özellikle miyoplarda ve katarakt ameliyatı geçirmiş kişilerde daha erken görülür. Kendi başına hastalık değildir.

Peki neden bazen tehlikeli

Vitreus retinadan ayrılırken bazı noktalarda retinaya sıkıca yapışık olabilir. Ayrılma sırasında bu noktada retinayı yırtabilir. Yırtık oluşursa göz içindeki sıvı yırtıktan retinanın altına geçer ve retinayı yerinden kaldırır: buna retina dekolmanı denir.

Retina dekolmanı acil bir durumdur. Tedavi edilmediğinde kalıcı görme kaybına yol açar. Yırtık henüz dekolmana dönüşmeden yakalanırsa, çoğu zaman poliklinik şartlarında lazerle çevrelenerek dekolman önlenebilir — basit bir işlemle. Dekolman geliştikten sonra ise ameliyat gerekir ve sonuç, sarı noktanın etkilenip etkilenmediğine bağlıdır.

Aradaki fark budur: erken gelen hastada lazer, geç gelen hastada ameliyat.

Hangi belirtiler acil

Aynı gün göz hekimine başvurmayı gerektiren belirtiler:

• Aniden ortaya çıkan çok sayıda yeni uçuşan cisim. "Bir iki tane var" değil, "birden bire her yer siyah nokta doldu."
• Işık çakmaları. Karanlıkta ya da göz hareketiyle beliren, şimşek gibi kısa parlamalar. Özellikle görme alanının kenarında.
• Perde ya da gölge. Görme alanının bir bölümünün, yandan gelen bir perde gibi kapanması. Bu, dekolmanın en tipik bulgusudur.
• Ani görme kaybı ya da kırmızımsı bir bulanıklık (göz içi kanama olabilir).

Bu belirtilerde ağrı olmaz. Ağrısız oluşuna bakıp "acil değildir" diye düşünmek, en sık yapılan hatadır.

Kimlerde risk daha yüksek

• Miyopluk — miyopi derecesi arttıkça risk artar
• Katarakt ya da başka bir göz ameliyatı geçirmiş olmak
• Gözüne darbe almış olmak
• Ailede retina dekolmanı öyküsü
• Bir gözünde daha önce yırtık ya da dekolman gelişmiş olmak
• İleri diyabetik retinopati

Bu gruptaysanız, yeni bir uçuşan cisim ya da ışık çakması fark ettiğinizde bekleme eşiğiniz daha düşük olmalıdır.

Muayenede ne yapılır

Retinanın çeperine kadar görülmesi gerekir, çünkü yırtıklar genellikle kenarda olur. Bunun için göz bebeği damlayla büyütülür ve retina özel bir mercekle ayrıntılı incelenir. Muayene ağrısızdır ama damla nedeniyle birkaç saat yakını bulanık görürsünüz; araç kullanmadan gitmeniz gerekir.

Muayene temiz çıkarsa rahatlarsınız. Yırtık bulunursa aynı gün lazerle tedavi edilebilir. Her iki durumda da bu bir "boşuna gittim" ziyareti değildir — çünkü bu belirtide karar verecek tek şey muayenedir.

Uçuşan cisimlerle yaşamak

Muayene temiz çıktıysa ve uçuşan cisimler zararsız kabul edildiyse, genellikle bir tedavi gerekmez. Beyin zamanla bunları görmezden gelmeyi öğrenir; birkaç ay içinde çoğu kişi rahatsızlığın azaldığını söyler.

Yine de takip önemlidir: ilk muayene temiz olsa bile, sonraki haftalarda yeni belirtiler çıkarsa (yeni çakmalar, yeni bir sürü uçuşan cisim, perde hissi) yeniden değerlendirilmeniz gerekir. Yırtık her zaman ilk gün oluşmaz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hekim muayenesinin yerine geçmez. Şikâyetiniz varsa göz hekiminize başvurun.