Göz kuruluğu: neden olur, ekran başında ne yapmalı?

Gözde batma, yanma, kum kaçmış hissi, gün sonuna doğru artan yorgunluk. Göz kuruluğu muayenehanede en sık duyulan yakınmalardan biri ve çoğu zaman "önemsiz" sayılıp geçiştiriliyor. Oysa hem yaşam kalitesini gerçekten düşürüyor hem de arkasında başka bir hastalık olabiliyor.

Belirtiler — ve şaşırtan bir tanesi

• Batma, yanma, kum ya da kirpik kaçmış hissi
• Kızarıklık, ışıktan rahatsız olma
• Gün içinde değişen, ara ara bulanıklaşan görme
• Kontakt lensi eskisi kadar taşıyamamak
• Göz yorgunluğu, başı öne eğince artan rahatsızlık

Şaşırtan belirti şu: gözün sürekli sulanması da kuruluk bulgusu olabilir. Göz yüzeyi kuruduğunda refleks olarak bol ama niteliksiz gözyaşı üretilir; bu yaş yüzeyde tutunamaz ve akar. Bu yüzden "gözüm sürekli sulanıyor, kuru olamaz" düşüncesi çoğu zaman yanlıştır.

Neden olur

İki temel mekanizma var: gözyaşının az üretilmesi ya da çabuk buharlaşması. Pratikte en sık ikincisi görülür ve sebebi göz kapağı kenarındaki yağ bezlerinin işlevini yitirmesidir — gözyaşının üstündeki ince yağ tabakası incelince yaş hızla uçar.

Katkıda bulunan etkenler:

• Ekran kullanımı. Ekrana bakarken göz kırpma sıklığı belirgin biçimde azalır; kırpma yüzeyi yenileyen hareket olduğu için yaş buharlaşıp durur.
• Klima, kalorifer, rüzgâr, uçak kabini
• Yaş ve menopoz sonrası hormonal değişimler
• Bazı ilaçlar: tansiyon ilaçları, antihistaminikler, antidepresanlar, doğum kontrol hapları
• Kontakt lens kullanımı
• Romatolojik hastalıklar (özellikle Sjögren sendromu), tiroit hastalıkları
• Önceki göz ameliyatları, özellikle lazer görme kusuru düzeltmesi

Ekran başında çalışıyorsanız

Şunlar basit ama gerçekten işe yarar:

• Bilinçli göz kırpın. Ekran başında saatte birkaç kez, birkaç saniye gözlerinizi tam kapatıp açın. Yarım kırpma yüzeyi yenilemez.
• 20-20-20. Her 20 dakikada bir, 20 saniye boyunca uzağa bakın.
• Ekranı göz hizasının altına alın. Yukarı bakmak göz kapağı aralığını büyütür ve buharlaşmayı artırır. Ekranın üst kenarı göz hizasının altında olsun.
• Klima ve vantilatörün havasını doğrudan yüzünüze almayın.
• Ortam çok kuruysa nemlendirici kullanın.

Suni gözyaşı seçerken

Suni gözyaşları belirtiyi hafifletir, hastalığı ortadan kaldırmaz. Seçerken iki noktaya dikkat edin:

• Günde dörtten fazla damlatacaksanız koruyucusuz olanı tercih edin. Şişelerdeki koruyucu madde, sık kullanımda göz yüzeyini kendisi tahriş eder. Tek kullanımlık flakonlar bu yüzden vardır.
• Kızarıklık gidericilerle karıştırmayın. Damarları büzerek gözü beyazlatan damlalar kuruluğu tedavi etmez; sürekli kullanıldığında bırakıldığı anda daha çok kızarmaya yol açar.

Kapak kenarına uygulanan ılık kompres ve kapak temizliği, yağ bezi kaynaklı kuruluğun asıl tedavisidir ve damladan daha kalıcı fayda sağlar. Yeterli olmadığında hekiminiz iltihap baskılayıcı damlalar ya da başka tedaviler ekleyebilir.

Ne zaman hekime

Göz kuruluğu genellikle rahatsız edicidir ama tehlikeli değildir. Şu durumlarda değerlendirilmesi gerekir:

• Suni gözyaşına rağmen geçmeyen, aylardır süren yakınma
• Ağrı — kuruluk batma yapar, gerçek ağrı yapmaz
• Görmede kalıcı düşüş
• Ağız kuruluğu, eklem ağrısı gibi belirtilerin eşlik etmesi (romatolojik bir hastalığın işareti olabilir)
• Tek gözde belirgin kızarıklık ve çapaklanma

Kuruluk aynı zamanda başka hastalıkların üstünü örtebilir: görme bulanıklığını uzun süre "gözüm kuru" diye açıklamak, katarakt ya da retina hastalığının fark edilmesini geciktirebilir. Yakınma sürüyorsa muayene olun.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hekim muayenesinin yerine geçmez. Şikâyetiniz varsa göz hekiminize başvurun.