Diyabette göz taraması ne sıklıkla yapılmalı?

Şeker hastalığının gözde yaptığı hasarın en sinsi tarafı, uzun süre hiçbir şey hissettirmemesidir. Retinadaki damarlar yıllar içinde yavaşça bozulur; görme genellikle ancak hasar merkeze, yani net gördüğümüz noktaya ulaştığında düşer. Bu yüzden diyabette göz muayenesi bir şikâyet üzerine değil, takvimle yapılır.

Neden şikâyet beklemeden muayene

Diyabetik retinopatinin erken evrelerinde görme keskinliği tamdır. Hasta "gözüm iyi görüyor" der ve haklıdır; ama muayenede retinada kanama odakları, damar sızıntıları ya da yeni damar oluşumu görülebilir. Bu dönemde yapılan tedavi, görme kaybını büyük ölçüde önler. Görme düştükten sonra yapılan tedavi ise çoğu zaman yalnızca kaybı durdurabilir; kaybedilenin tamamı geri gelmez.

Kısacası: göz muayenesi, henüz bir şey hissetmiyorken en değerlidir.

Ne zaman başlanmalı, ne sıklıkla tekrarlanmalı

Genel yaklaşım şudur:

• Tip 2 diyabet: Tanı konduğu anda ilk göz muayenesi yapılmalıdır. Tip 2 diyabet çoğu zaman yıllarca fark edilmeden seyrettiği için, tanı anında retinada değişiklik bulunması alışılmadık bir durum değildir.
• Tip 1 diyabet: Tanıdan yaklaşık beş yıl sonra ilk muayene önerilir.
• Retinada bulgu yoksa: Yılda bir kez kontrol genellikle yeterlidir.
• Retinada bulgu varsa: Kontrol aralığını hekiminiz belirler; bu aralık üç aya kadar sıklaşabilir.
• Gebelik: Gebelik diyabetik retinopatiyi hızlandırabilir. Diyabeti olan bir kadın gebelik planlarken ve gebelik boyunca daha sık kontrol edilir. (Gebelikte ortaya çıkan gestasyonel diyabet bu grupta değildir.)

Bu aralıklar genel bir çerçevedir. Kan şekeri düzenlemesi, tansiyon, böbrek durumu ve hastalığın süresi hekiminizin sizin için farklı bir takvim belirlemesine yol açabilir.

Muayenede ne yapılır

Retinanın tamamının görülebilmesi için göz bebeğinin damlayla büyütülmesi gerekir. Damlanın etkisi birkaç saat sürer; bu süre boyunca yakını bulanık görürsünüz ve ışık gözünüzü rahatsız eder. Bu yüzden muayeneye araç kullanmayacak şekilde gitmek, yanınıza güneş gözlüğü almak iyi olur.

Muayeneye ek olarak sıklıkla OCT (optik koherens tomografi) çekilir. Bu, sarı noktanın kesitini gösteren, ağrısız ve ışınsız bir görüntülemedir; retinada gözle görülmeyen ödemi ortaya çıkarır. Gerekirse damarları gösteren anjiyografi yapılabilir.

Şeker kontrolü gözü ne kadar etkiler

Çok etkiler. Kan şekerinin uzun vadeli düzeyi (HbA1c), tansiyon ve kan yağlarının kontrolü, retinopatinin hem ortaya çıkma hem de ilerleme hızını doğrudan değiştirir. Göz muayenesi hasarı görür; hasarın oluşmasını yavaşlatan şey ise dahiliye ve endokrinoloji takibinizdir. İkisi birbirinin yerine geçmez.

Bir ayrıntı: kan şekeri uzun süre yüksek seyrettikten sonra hızla düşürüldüğünde, retinopati kısa vadede geçici olarak kötüleşebilir. Bu, şekeri düzeltmemek için bir sebep değildir — uzun vadede kazanç nettir — ama bu dönemde göz takibinin sıklaştırılmasını gerektirebilir.

Hangi durumda beklemeden hekime gitmeli

Takvimli kontroller dışında, şu belirtiler randevunuzu beklemeden değerlendirilmelidir:

• Görmede ani düşüş
• Görme alanında aniden beliren çok sayıda uçuşan cisim, is ya da örümcek ağı görüntüsü
• Işık çakmaları
• Görme alanının bir bölümünü kapatan perde ya da gölge
• Gözde ağrı ve kızarıklıkla birlikte görme bulanıklığı

Bunlar göz içi kanama veya retina dekolmanı gibi acele gerektiren durumların işareti olabilir. Ayrıntılar için uçuşan cisimler ve ışık çakmaları yazısına bakabilirsiniz.

Takibi kolaylaştırmak

Diyabette göz takibinin en zor tarafı tıbbi değil, pratiktir: randevu tarihini hatırlamak, hangi tetkikin ne zaman yapıldığını bilmek, farklı hekimlerdeki kayıtları bir arada tutmak. MyEye tam bu yüzden var — muayene tarihlerinizi, OCT ve anjiyografi görüntülerinizi ve varsa enjeksiyon takviminizi tek yerde tutar, bir sonraki kontrolü hatırlatır ve hekiminizin bunları tek ekranda görmesini sağlar.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hekim muayenesinin yerine geçmez. Şikâyetiniz varsa göz hekiminize başvurun.