Sarı nokta hastalığı: ilk belirtiler ve Amsler testi

Sarı nokta, retinanın tam ortasında yer alan küçük bir alandır. Yüz tanımak, okumak, araç kullanmak — net görme gerektiren her şey burada olur. Yaşa bağlı sarı nokta hastalığı (yaşa bağlı makula dejenerasyonu, kısaca YBMD) bu alanı etkiler. Görme alanının çevresi genellikle korunur; bozulan, tam merkezdir.

İlk belirtiler nelerdir

Hastalığın başlangıcı sessizdir ve çoğu zaman tek gözde başlar. Diğer göz eksiği tamamladığı için kişi uzun süre fark etmeyebilir. Bu yüzden belirtiler genellikle bir gün yanlışlıkla bir göz kapatıldığında ortaya çıkar.

Dikkat edilmesi gerekenler:

• Düz çizgilerin dalgalı görünmesi. Kapı pervazı, fayans derzi, pencere çerçevesi ya da bir yazının satırı bükülmüş görünüyorsa bu önemli bir bulgudur.
• Görme alanının ortasında bulanık ya da boş bir leke. Baktığınız yerin tam ortası silik, gerisi net.
• Yazının ortasında harflerin kaybolması, okurken satır atlamak.
• Renklerin solgunlaşması, ışığa uyum süresinin uzaması.

Sarı nokta hastalığı ağrı yapmaz ve gözü kızartmaz. Ağrısız oluşu, ciddiye alınmamasının başlıca sebebidir.

Kuru tip ve yaş tip

YBMD kabaca iki biçimde görülür.

Kuru tip daha sık görülür ve yavaş ilerler. Retinanın altında drusen denen birikimler oluşur, zamanla hücre kaybı gelişir. İlerlemesi yıllar alır.

Yaş tip daha seyrektir ama hızlıdır. Retinanın altında anormal yeni damarlar gelişir; bunlar sızdırır ve kanar. Bu tipte görme günler içinde bozulabilir. Buna karşılık tedavisi vardır: göz içine yapılan anti-VEGF enjeksiyonları çoğu hastada sızıntıyı durdurur, bir kısmında görmeyi geri kazandırır. Bu tedavinin nasıl uygulandığını göz içi enjeksiyon yazısında anlattık.

Kritik nokta şu: yaş tipte tedavinin başarısı ne kadar erken başlandığına çok bağlıdır. Belirtinin fark edilmesiyle hekime gidilmesi arasındaki süre, sonucu doğrudan etkiler.

Amsler testi: evde nasıl yapılır

Amsler testi, ortasında bir nokta bulunan kareli bir çizelgeyle yapılan basit bir kontroldür. Sarı noktadaki bozulmayı, kişi henüz fark etmeden görünür kılar.

Nasıl yapılır:

1. Çizelgeyi normalde okuduğunuz mesafede, yaklaşık 30 santimetrede tutun.
2. Okuma gözlüğünüz varsa takın.
3. Bir gözünüzü elinizle kapatın. Kapatırken bastırmayın.
4. Açık gözünüzle ortadaki noktaya bakın ve bakışınızı orada tutun.
5. Gözünüzü noktadan ayırmadan, çevredeki karelere dikkat edin: - Çizgilerden herhangi biri dalgalı, bükülmüş ya da kırık mı? - Karelerden bir bölümü bulanık, gri ya da boş mu? - Karelerin boyutu bir yerde farklılaşıyor mu?
6. Aynısını diğer gözle tekrarlayın.

Testi her iki gözle ayrı ayrı yapmak şarttır; iki gözle birlikte bakıldığında sağlam göz bozukluğu gizler.

Sonuçta bir değişiklik varsa — özellikle bir öncekine göre yeni bir değişiklik — hekiminize başvurun. Amsler testi tanı koymaz; ne zaman hekime gitmeniz gerektiğini söyler.

Testi ne sıklıkla yapmalı? Risk grubundaysanız ya da bir gözünüzde hastalık saptanmışsa, hekiminizin önerdiği sıklıkta — genellikle haftada birkaç kez. MyEye uygulamasındaki Amsler testi bunu telefonda yapmanızı sağlar, sonuçları tarihiyle saklar ve bir öncekiyle karşılaştırır; hekiminiz de bu kaydı görür. Kâğıt çizelgenin en zayıf tarafı zaten "geçen sefer nasıldı" sorusudur.

Kimler risk altında

• 50 yaşın üzerinde olmak — en güçlü etken yaştır.
• Sigara. Değiştirilebilir risk etkenleri arasında farkı en büyük olanı budur.
• Ailede sarı nokta hastalığı öyküsü.
• Yüksek tansiyon ve kalp-damar hastalıkları.
• Açık renk göz, uzun süreli korunmasız güneş maruziyeti.

Sigarayı bırakmak, tansiyonu düzenlemek ve sebze ağırlıklı beslenmek riski azaltır. Belirli vitamin-mineral takviyelerinin ilerlemeyi yavaşlattığı belirli hasta gruplarında gösterilmiştir; ancak bu takviyeler herkes için uygun değildir ve sigara içenlerde bazı bileşenler sakıncalı olabilir. Bu yüzden takviyeye kendi başınıza değil, hekiminize danışarak başlayın.

Hangi durumda beklemeden hekime gitmeli

• Düz çizgilerin yeni dalgalanması
• Görme alanının ortasında yeni beliren bir leke
• Bir gözde günler içinde gelişen görme kaybı

Bunlar yaş tipin işareti olabilir ve yaş tipte zaman doğrudan görme demektir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hekim muayenesinin yerine geçmez. Şikâyetiniz varsa göz hekiminize başvurun.